• Erleyne Brookman

Omgaan met tegenslag

Weet je wat ik vooral geleerd heb over omgaan met tegenslag tijdens onze bergavonturen? Dat - als het er echt om gaat, als je leven op het spel staat - paniek geen enkele functie heeft. Dat jezelf afvragen waarom je daar beland bent je niet gaat redden. En dat de berg, het weer of de route de schuld geven het laatste is wat je vooruit helpt. Uiteindelijk helpt in het omgaan met tegenslag maar één ding: mentaal en emotioneel controle krijgen over de situatie.


Als alles mis gaat.......

Daar zaten we dan, ergens op een col in de Alpen. We hadden het weer niet goed ingeschat en de route was door het enorme pak sneeuw in het voorjaar onherkenbaar. Ik voelde een enorme opluchting toen ik een staalkabel zag. Blijkbaar zaten we toch op het goede spoor. Of in ieder geval een spoor.


Maar die opluchting was van korte duur: na een lichtflits kwam veel te snel de donder. Daar zaten we dan, 50 meter onder het hoogste punt van de col. De regen striemde naar beneden, stijgijzers en pikkel hard nodig op de gladde sneeuwhelling. En onweer. Het metaal aan de kant gooien was geen optie. Het was de enige houvast die we hadden. Kiezen: kans om naar beneden te vallen of kans om door het onweer geraakt te worden. Als ik ooit het gevoel had dat dit wel eens mijn laatste uren konden zijn, was het nu.


Bergen met stormachtige lucht
Storm in de bergen

De eerste reactie: paniek. Na 3 seconden zwelt het aan tot iets wat een enorme huilbui had kunnen worden. Het kost me moeite mijn tranen binnen te houden, maar inmiddels weet ik beter. Als ik mijn emoties op dit moment de vrij loop laat, zijn we nog veel verder van huis.

Paniek en huilen zijn mijn primaire, volledig begrijpelijke reactie op deze levensgevaarlijke situatie. Maar het gaat me niet helpen....


De controle terug krijgen

We ervaren allemaal tegenslag, in welke mate dan ook. Misschien trek jij niet het hooggebergte in met twijfelachtige weersvoorspellingen (heel verstandig btw). Maar hoe voorzichtig je ook bent, je gaat iets tegenkomen wat vervelend is. En daar kan je maar beter op voorbereid zijn.


Omgaan met tegenslag is namelijk helemaal geen aangeboren talent. Het is iets dat je gestructureerd en gericht kan oefenen. Zodat je er beter in wordt. Dat kan door de extremen op te zoeken, maar dat hoeft niet. Goed omgaan met tegenslag is namelijk een kwestie van je eigen gedachtepatroon herkennen en bijsturen.


Dat klinkt ingewikkeld misschien en dat is het ook als je wacht met oefenen tot je in totale paniek bent. De kunst is om je reactie te trainen op momenten dat er nog niet zoveel spanning op staat. Maar hoe doe je dat dan? Daarvoor is een simpel en doeltreffend patroon ontwikkeld door psychologen en klimmers Don McGrath & Jeff Elison: het SUPER-protocol!



Word SUPER in omgaan met tegenslag

Beetje flauw misschien, maar vooral goed bedacht door de heren. SUPER is namelijk het acroniem van hun protocol. Een protocol is een stappenplan dat je steeds volgt om je eigen gedachtepatroon te veranderen. Protocollen oefenen doe je in situaties waarin je geen stress ervaart. In de hoop dat je het zo ingesleten is op het moment dat je wel stress ervaart, dat het automatisch gaat.


Genoeg over protocollen: hoe ziet het SUPER protocol er dan uit?

Het bestaat uit 5 stappen die je volgt vanaf het moment dat je stress, angst of paniek voelt opkomen. En het gaat als volgt:

  1. Shift focus: op het moment dat je angst of paniek voelt opkomen, verleg je je aandacht naar iets anders. Tijdens het bergbeklimmen probeer ik iets moois in de natuur te zoeken: een vogel, het uitzicht, een plant. Voel ik paniek opkomen in mijn werk, dan doe ik eigenlijk hetzelfde; kijk even uit het raam, geniet van het uitzicht. Ook een goede: zonder je even af op het toilet en luister muziek. Wat voor jou werkt om even afstand te nemen van je gevoel en de situatie.

  2. Understand the risks: Leven is risico nemen: van leven ga je namelijk dood . Bergbeklimmen is zeker risico's nemen en dat geldt voor heel veel situaties. Meestal ervaren we risico's alleen veel groter dan ze echt zijn. Belangrijke presentatie die niet lekker loopt? In je hoofd ben je je baan kwijt. Beroerd gesprek met je manager? Nu krijg je vast een slechte beoordeling. Het gekke is dat we de meeste bizarre situaties bij elkaar piekeren, maar bijna nooit het gesprek met onszelf of de omgeving aangaan over hoe terecht die gedachten zijn. De meeste risico's overdrijven we enorm. Door de daadwerkelijke risico's te begrijpen, is het makkelijker om afstand te nemen van een tegenslag of probleem. Ook hiervoor geldt: niet pas mee beginnen als het zich voordoet. Doe je huiswerk als je weet dat er iets aankomt dat tegen kan zitten. Zodat je weet wat de echte risico's zijn!

  3. Plan your strategy: Je hebt een beetje afstand genomen van de situatie. Je weet met welke reële risico's je te maken hebt. Tijd om na te gaan denken hoe je hier weer uit gaat komen. Dit vind ik zelf de moeilijkste stap. Als ik even afstand heb genomen, en mezelf tot rust heb gemaand, lijkt het of ik met deze stap mezelf weer terug in de vervelende situatie dwing. Als ik niet op pas, schiet ik vervolgens weer compleet in de emotie. De kunst is dan steeds stap 1 en 2 te herhalen. Zodat je met rust en afstand nadenkt over wat je kan doen om dit op te lossen. Merk je dat je weer in paniek schiet? Verleg je focus weer op iets anders. Dit spelletje houden je hersenen vaak lang vol, dus dit is echt oefenen geblazen! Het plannen van je strategie op zich is meestal niet ingewikkeld. In het klimmen is het de volgende stap zetten of juist naar beneden gaan. In zakelijke situaties is het eigenlijk niet anders. Belangrijk: plan vooral 1 concrete actie die je dichter bij een oplossing brengt. Je hoeft niet het hele speelveld te overzien en alles uit te denken. Nu gaat het erom dat je een actie kan ondernemen.

  4. Execute your plan: Tijd om je plan uit te voeren. Hiervoor heb ik 2 regels. Ten eerste schreef ik net al: houd het klein! Ongeacht de situatie, probeer in kleine stapjes te werken. Dat heeft 2 voordelen: je komt in beweging, dat ene stapje is namelijk makkelijk uitvoerbaar. En als dat kleine stapje lukt, krijg je vanzelf meer zelfvertrouwen om nog een klein stapje te proberen. Mijn andere regel: doe het nu! In de bergen heb ik geen andere keuze: niets ondernemen is geen optie. Ik wil niet uren aan een wand of helling hangen in de hoop dat ik nog eens zin of moed krijg om vooruit te komen. Mijn klimpartners wachten daar ook niet op. Maar in je werk kan het verleidelijk zijn om juist de stappen die je lastig vindt uit te stellen. Niet doen! Meteen actie ondernemen, zodat je niet de kans krijgt om je opnieuw druk te maken. En waarschijnlijk te ontdekken dat het allemaal veel minder zwaar en ingewikkeld is.

  5. Relax: En de laatste en misschien wel de lastigste stap: relax! Heb je ergens doorheen gewerkt? Heb je een tegenslag omgezet in een (kleine) concrete actie tot verbetering? Gefeliciteerd! Je mag jezelf nu even belonen. Door een pauze te nemen, een paar flinke ademteugen of door een gebakje te eten. Wat past bij de omvang van jouw tegenslag en actie, bij jouw gemoedstoestand en de omgeving waar je bent. We vergeten veel te vaak onszelf te belonen op het moment dat we iets bijzonders of moeilijks hebben gedaan. Gun jezelf een moment, relax even. Laad jezelf op voor de volgende stap. Want die staat vast al weer op je te wachten.

Meestal gaat het goed

Soms werkt helemaal niks meer. Dan kan je het super-protocol volgen tot je een ons weegt, dan krijg je emoties niet onder controle. Op zo'n moment zit er niks anders op dan de storm uitzitten. Wat mij dan het beste helpt? Besef je dat het meestal goed gaat. Alle rampscenario's die je in je hoofd haalt, die kunnen vast gebeuren. Maar hoe vaak komt dat nou eigenlijk voor? Je leest er vast niet dagelijks over in de krant. Misschien helpt dat je om een beetje tot rust te komen. Heb jij tips om met tegenslag om te gaan? Deel ze vooral onder deze post!

4 keer bekeken0 reacties

Recente blogposts

Alles weergeven